බිය, කාංසාව, බලාපොරොත්තු සුන්වීම, දොස් පැවරීම, කලකිරීම, කෝපය, දුක, අවදානම සහ සමහර විට වරදකාරි යන හැඟීම් අප අඛණ්ඩව අත්විඳින විට උද්වේගය/චිත්තවේගය කියන හැඟීම් ඉහළ යන බවට සැකයක් නැත. තවද මෙම හැඟීම් සමඟ කටයුතු කිරීමේදී අප සාර්ථක වන්නේ කෙසේද යන්න අවසානයේ අපගේ චිත්තවේගීය බුද්ධිය සහ සාක්ෂරතාවය (Emotional Intelligence and Emotional Literacy) මත රඳා පවතී.
චිත්තවේගීය බුද්ධිය අවබෝධ කර ගැනීම අපගේ ස්වයං දැනුවත්භාවය, ස්වයං පාලනය, අභිප්රේරණය, සංවේදනය සහ සමාජ කුසලතා වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාරී වේ. මේ සියල්ල චිත්තවේගීය නියාමනයට සහ අප සහ එකිනෙකා තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.
චිත්තවේගීය බුද්ධිය සහ සාක්ෂරතාවය අවබෝධ කර ගැනීම:
චිත්තවේගීය බුද්ධිය යනු අත්යවශ්යයෙන්ම අපගේ හැඟීම් සහ හැඟීම් හඳුනා ගැනීම, නම් කිරීම, තේරුම් ගැනීම සහ නියාමනය කිරීමයි. සමාජීය සහ චිත්තවේගීය ඉගෙනීමේ වැදගත්කම අවතක්සේරු කළ නොහැක, මන්ද එය ඉගෙනීම, තීරණ ගැනීම සහ නිර්මාණශීලීත්වයේ සිට සබඳතා, සෞඛ්යය සහ ක්රියාකාරිත්වය දක්වා සියල්ලටම බලපායි.
සිත්ගන්නා කරුණ නම්, පර්යේෂණ පෙන්වා දී ඇත්තේ මිනිසුන්ට තමන් තුළ සහ අන් අය තුළ හඳුනාගත හැකි ප්රධාන හැඟීම් තුනක් ඇති බවයි: සාමාන්යයෙන් නරක, දුක සහ සතුට. කෙසේ වෙතත්, මූලික හැඟීම් ලැයිස්තුව වඩාත් නිවැරදිව පහත පරිදි ලැයිස්තුගත කළ හැකිය:
විශේෂඥයින් පවසන්නේ චිත්තවේගයන්ගේ සම්පූර්ණ පරාසය විස්තර කිරීම සඳහා සංකීර්ණ වචන මාලාවක් තිබීම සහ භාවිතා කිරීම සඳහා චිත්තවේගීය සාක්ෂරතාවය (Emotional Literacy) අත්යවශ්ය බවයි. හැඟීම්වල වෙනස සහ ඒවායේ බලපෑම හඳුනා ගැනීම සහ තේරුම් ගැනීම ද අත්යවශ්ය වේ. ලැජ්ජාව (shame) සහ වරදකාරි හැඟීම (guilt) අතර වෙනස කදිම උදාහරණයකි.
“දැනීමට අවසර - Permission to Feel” – the RULER Method ක්රමය
මාර්ක් බ්රැකට් (Marc Brackett) යනු යේල් චිත්තවේගීය බුද්ධි මධ්යස්ථානයේ (Yale Center for Emotional Intelligence) ආරම්භක අධ්යක්ෂවරයෙකු වන අතර “Permission to Feel: Unlocking the Power of Emotions to Help Our Kids, Ourselves, and Our Society Thrive.” යන කෘතියේ කර්තෘ වේ. ඔහු සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම හැඟීම් තේරුම් ගැනීමට සහ ප්රගුණ කිරීමට ඉහළ බලපෑමක් ඇති කරන සහ ප්රබල බලපෑමක් ඇති කරන ප්රවේශයක් වන RULER නමින් ක්රමයක් සංවර්ධනය කර ඇත. පළමු පියවර වන්නේ ඔබටම "දැනීමට අවසර දීම" සහ "එය හුස්ම ගැනීම, විරාමයක් ලබා ගැනීම සහ RULER මූලධර්ම යෙදීම" බව ඔහු උපදෙස් දෙයි. RULER ක්රමය යෙදීමේ සාරාංශයක් පහත පරිදි වේ:
ජීවිතයේ හැඟීම් වළක්වා ගැනීමට හෝ මර්දනය කිරීමට අපට බොහෝ විට උගන්වනු ලබන අතර බලපෑම් ද කෙරේ. කෙසේ වෙතත්, මෙය දුරදිග යන සහ ඍණාත්මක ප්රතිවිපාක ඇති කළ හැකිය. සැබෑ බලය ඇත්තේ ඒවා තේරුම් ගැනීම, දැනීම, බුද්ධිමත්ව සහ ස්ථානෝචිතව ප්රකාශ කිරීම තුළය.
සටහන:
ඉංග්රීසි බසින් කරන ලිපි පෙලක් සකසමින් ඉන්නා අතර හමුවූ වටිනා ලිපියක් සිංහලට පරිවර්තනය කර පල කරන්න අදහස් කලා. මෙම විශය ගැන ලියූ තවත් ඉංග්රීසි ලිපියක් Anger Management and Emotional Intelligence: Skills for Everyday Life, මෙතැනින් ගිහින් කියවන්න පුලුවනි, එම බ්ලොග් එකේ ලිපි සිංහලට පරිවර්තනය කර කියවීමේ හැකියාව ඇත. එසඳහා එහි top right corner ඇති = (menu) ක්ලික් කර විට එන sliding menuවෙන් Translate කිරීමට අවශ්ය බාශාව Sinhala ලෙස තෝරා ගන්න, එවිට සම්පූර්ණ බ්ලොග් අඩවියම සිංහලින් පෙන්නුම් කරයි. උදව් අවශ්ය නම් එහි Help පේජ් එක බලන්න.
Viewpoint: The Focus නව තාක්ෂණය, ඒවාට අනුගතවීම හා ඒවායේ බලපෑම් සහ විවිධ මාතෘකා ඔස්සේ ඉංග්රීසි බසින් ලියන මගේ බ්ලොග් අඩවියකි. එම ලිපි සිංහලට පරිවර්තනය කර කියවීමේ auto Translate ඔප්ෂන් ඇත, ඒ ගැන එහි Help පේජ් එකේ විස්තර කර ඇත.
